موقعیت جغرافیایی خلیج فارس


خلیج فارس شیار هلالی شكلی كه بیش از یك چهارم ذخایر فسیلی جهان را در خود دارد و از طریق دریای عمان به اقیانوس هند و آب‌های آزاد راه می‌یابد طولی نزدیك به 900 كیلومتر و پهنایی نزدیك به 240 كیلومتر دارد. این خلیج در كشاله و چین‌خوردگی‌های پست و فرو افتاده جنوب زاگرس پدید آمده است. خلیج فارس و كشورهای ریز و درشت پیرامون آن نزدیك به یك 10 درصد از گستره 44 میلیون كیلومترمربع قاره آسیا را در برمی‌گیرد.
خلیج فارس به مثابه یك راه آبی و دریایی از آغاز تاریخ موقعییت برجسته سیاسی داشته است و به نوعی خاستگاه تمدن‌های بزرگ خاور باستان با پیشینه‌ای چند هزار ساله است. از قرن‌ها پیش ایلامیان از بندر بوشهر و جزیره خارك برای سكنا و كشتیرانی و حكمفرمایی بر سواحل خلیج فارس و بازرگانی با هند غربی و دره نیل استفاده می‌كردند.
«كوین توس كوروسیوس روفوس» مورخ رومی كه در قرن اول میلادی می‌زیسته این دریا را دریای پارس یا آبگیر فارس خوانده است. پیش از استقرار آریایی‌ها بر فلات ایران، آشوریان این دریا را كه به كتیبه‌های خود با نام «نارمرنو» كه به معنی «رود تلخ» است یاد كرده‌اند و بنابر اسناد تاریخی این كهن‌ترین نامی است كه به خلیج فارس اطلاق می‌شده است. در كتیبه‌هایی كه از داریوش در تنگه هرمز نیز یافت شده، عبارتی پیرامون دریایی كه از «پارس رود» سرچشمه گرفته است به چشم می‌خورد. «هكاتیوس هلطی» از علمای قدیم یونان و ملقب به پدر جغرافیا در سال 475 قبل از میلاد اگرچه از «بحر احمر» و خلیج عرب نام برده اما از دریای پارس نیز استفاده كرده است. كارشناسان مسایل تاریخی معتقدند كه خلیج عرب همان دریای سرخ یا اریتره امروزی است و نه خلیج فارس. امروزه در میان آثار اعراب نیز بحر فارس به فراموشی سپرده شده و از تركیب خلیج فارس استفاده می‌شود. معروف‌ترین دایره‌‌المعارف دنیا یعنی المنجد كه سند قاطعی برای مراجعه است از تركیب خلیج فارس بهره برده است. از سوی دیگر دلایل و مستندات حقوقی معتبری نیز درباره اصالت نام خلیج فارس وجود دارد كه به قرن 16 میلادی بازمی‌گردد. طی سال‌های 1507 تا 1560 در كلیه موافقت‌هایی كه پرتغال، اسپانیا، بریتانیا، هلند، فرانسه، آلمان با دولت ایران داشتند حتی در متون عربی نیز از عبارت «خلیج الفارسی» و در متن انگلیسی «پرشین گلف» استفاده شده است. از جمله این اسناد سند استقلال كویت است بین امیر این كشور و نمایندگان بریتانیا كه این‌چنین آغاز می‌شود: «حضرت صاحب الفخامه الفخیم السیاسی لصاحبه اجلاله من الخلیج فارسی المحترم...» این سند توسط عبدالسالم الصباح نیز امضا شده است.